Met jou wil ik geen biertje drinken!

Waarden. Het belangrijkste in respectvolle communicatie.

Ze zijn onzichtbaar en toch domineren ze 24 uur per dag, zeven dagen per week je gedrag, je communicatie en de keuzes die je maakt.

Waarden, ofwel: De dingen die je belangrijk vindt.

Vanaf dag één

Vanaf het moment dat je geboren wordt en je door het doorknippen van de navelstreng van je moeder wordt gescheiden, word je letterlijk geleefd door je waarden. Belangrijk voor een pasgeboren kindje zijn warmte, voeding en slaap. En dat weet je al meteen goed te communiceren, al spreek je nog geen woord.

Iedere dag van de eerste maanden van je leven ontwikkel je nieuwe waarden en worden andere dingen belangrijk. 

Je wordt geboren met drie kernwaarden. Klinkt plastisch, maar deze waarden blijven je hele leven constant aanwezig en domineren iedere andere waarde. Ze zijn dus het meest belangrijk voor je:

ZIJN

GROEI

BALANS

ZIJN

Ieder mens wil leven. Zelfs als je besloten hebt dat je dood wil zegt je lijf: maar dat gaat zomaar niet. Hou je adem maar eens in voor 10 minuten. Wedden dat je lijf ingrijpt? Omdat we weten dat we op een dag niet meer zullen ‘zijn’, geven we het leven door via onze kinderen of de dingen die we creëren.

GROEI

Ons lijf is ook voorgeprogrammeerd op verandering. Onze cellen delen zich de hele dag en in onze cellen zit een eiwit, RNA genaamd, dat ervoor zorgt dat je cellen zich kunnen aanpassen aan verschillende omstandigheden. Zon maakt je huid bruin. Stress en ontspanning beïnvloeden de levensduur van je cellen en de mate waarin ze zich kunnen vernieuwen. Het verstrijken van de tijd dwingt ons lijf mee te groeien, te bewegen en te veranderen.

BALANS

Groei betekent verandering. Verandering kan niet zomaar ongebreideld doorgaan, want dan zou alles scheef groeien. Daarom zorgt je lichaam ook voor balans. Je noemt dat, in gewone mensentaal, gezondheid. Maar het is meer dan dat. Wanneer je je ziek voelt is je lijf in veel gevallen de balans aan het herstellen, omdat er een scheefgroei is. Koorts is daar een verschijnsel van. Of een puistje of ontsteking. Maar ook geestelijke problemen vinden hun weerklank in het lichaam, dat zich wil herstellen van een bijzondere of kwalijke omstandigheid. Geestelijke mishandeling bijvoorbeeld of een burn-out. Wist je dat een burn-out eigenlijk een herstelproces is?

Puberteit

Je ouders brengen je het grootste deel van je waarden bij. Dat doen ze een klein beetje door je op te voeden, maar ze doen dat vooral onbewust. Je observeert en kopieert hun gedrag zo’n bijna de eerste 14 jaar van je leven. Dat gaat dus eigenlijk vanzelf en zo worden je belangrijkste waarden aangelegd. Tijdens de puberteit gaat je tuintje nog even grondig op de schop en dan ben je klaar voor het echte leven. We suggereren wel eens, dat waarden daarna niet meer veranderen, maar dat is niet helemaal waar. Bij elke levensfase en na elke bijzondere gebeurtenis worden je waarden nog eens goed door elkaar geschud en vallen ze weer terug in hun oude volgorde, met een paar kleine wijzigingen. Zo ben je steeds beter in staat om het leven aan te kunnen en je omgeving te blijven begrijpen.

Waarden in communicatie

Je kunt nog zo goed rapport maken, als je waarden niet overeen stemmen komt er nooit een echte ‘klik’ tussen jullie. 

Daar waar we op social media of in de politiek mensen zien bekvechten over een onderwerp, doen ze misschien wel hun best om aardig te blijven maar de verschillen worden niet overbrugd. En we kunnen nu eenmaal niet alles even belangrijk vinden.

Stel, je raakt met iemand, laten we hem René noemen, verzeild in een discussie over De Zorg. René vindt belangrijk, dat de zorg solidair is met zwakkeren en ouderen en hen moet helpen waar ze kan. Solidariteit vindt hij dan het belangrijkste. Jij kan belangrijk vinden dat de zorg betaalbaar blijft en dat mensen zelf verantwoordelijkheid dragen voor een lang en gezond leven. Jij vindt financiën dan belangrijk.

De discussie kan dan als volgt verlopen. Rene: “Dus jij denkt alleen maar aan geld, als het gaat om zorg? Wat asociaal!” Jij voelt je misschien aangevallen. Je denkt niet alléén aan geld, maar een duur zorgsysteem levert een grote belasting op voor de generaties die met werken hun brood verdienen en dat geld kunnen ze dan niet gebruiken voor andere dingen. Jij vindt dus een verantwoorde verdeling van de overheidsuitgaven ook belangrijk. “Nee, ik vind geld niet alléén belangrijk. Zorg moet ook goed en betrouwbaar zijn.” Daarmee zeg je, dat jij kwaliteit en betrouwbaarheid minder belangrijk vindt dan betaalbaarheid, maar niet ónbelangrijk.
René vult aan: “Maar als jij kwaliteit van de zorg zo belangrijk vindt, dan ben je het toch met me eens dat we iedereen recht moeten geven op goede zorg? Ook de mensen die dat zelf niet kunnen betalen?” René blijft solidariteit belangrijk vinden en vindt betaalbaarheid helemaal niet belangrijk. Ook zegt hij, dat gelijke rechten voor iedereen voor hem heel belangrijk zijn. 

Even op een rijtje: Rene vindt belangrijk: 1) Solidariteit, 2) Gelijke rechten. Onbelangrijk vindt hij geld en belastingdruk. Jij vindt 1) Betaalbaarheid en 2) Betrouwbaarheid en 3) Kwaliteit belangrijk. Gelijke rechten en solidariteit vind je misschien ook belangrijk, maar daarover heb je nog niet echt nagedacht. René heeft nog nooit uitgerekend wat een super-de-luxe zorgsysteem kost en denkt enkel vanuit de patient. Jij denkt vanuit de zorgaanbieder en de organisatie van de overheid.

Begrijp je nu, waarom discussies eindeloos kunnen duren en jouw begrip voor René en andersom door zo’n discussie wel eens een flinke deuk zou kunnen opleveren.

Biertje drinken

Wil je eigenlijk nog wel een biertje drinken met René, nu blijkt dat hij zo’n dom idee over de zorg heeft? Past hij wel in je politieke kleur? René denkt op zijn beurt: “Die kapitalist! Nu ik hem eens goed bekijk snap ik eigenlijk niet meer, wat ik met hem deel. Ik heb helemaal geen zin om met hem nog een biertje te gaan drinken. Dat doet-ie maar met zijn eigen mensen.”

We willen liever geen biertje drinken met mensen, van wie we weten dat ze compleet andere waarden hebben dan wij.

En toch zouden we dat wel moeten doen. Thee of koffie mag ook, natuurlijk. Maar juist door met mensen van gedachten te wisselen over hoe zij de wereld zien kun je nieuwe en onbekende waarden in jezelf ontdekken. Door veel mee te maken, nieuwe mensen, nieuwe culturen te ontdekken, ontdek je langzaam dat niemand exact dezelfde dingen belangrijk vindt als jij. Omdat jij iets belangrijk vindt wil dat nog niet zeggen, dat het ook belangrijk IS. Zijn, groei en balans zijn voor alle mensen belangrijk. Ga je vanuit die waarden het gesprek aan, dan zul je mekaar vaak wel kunnen vinden in verbinding (mocht je dat belangrijk vinden 🙂 ).  Tot slot zijn er ook nog mensen, die het heel belangrijk vinden om het verschil te blijven benoemen tussen hun beeld van de wereld en dat van anderen. Met deze mensen is het gemakkelijk ruzie maken en die zou je dan maar beter kunnen vermijden. Zelfs als je zou zeggen dat je het met hun eens bent, zullen ze antwoorden dat dat niet zo is. Onbegonnen werk, maar gelukkig zijn deze mensen heel zeldzaam.

Iedere dag bijleren

De dingen die we belangrijk vinden veranderen gelukkig maar heel mondjesmaat. Zie het als een rivier die steeds een beetje anders stroomt, maar niet ineens de andere kant op gaat. Tenzij zich heel levensbedreigende situaties voordoen, zoals een bijna-dood-ervaring, zullen je waarden, de dingen die jij belangrijk vindt, zich langzaam iedere dag een beetje ontwikkelen. Zeker wanneer je moeite doet om de waarden van andere mensen met een open mind te ontdekken en er niet meteen je eigen waarde boven plaatst door te gaan overtuigen. Waarden zijn namelijk allemaal even goed, zuiver, prachtig en positief. Of ze je nou liggen of niet.

Igor van Kaam
NLP Trainer

Geef een antwoord