“Leraar papa school, ik papa thuis, politie papa straat.”

Heb je ook een Netflix account? Ik ben fan van Suits en Lucifer. Seizoen na seizoen geniet ik van het spanningsveld tussen ogenschijnlijk keiharde mensen, die uiteindelijk staan voor de integriteit van hun beroep en hun belangrijke keuzes liever met hun hart dan hun verstand nemen. Die gemaakte keuzes blijken niet altijd de gemakkelijkste, maar wel de beste keuzes te zijn voor henzelf en hun omgeving, op de langere termijn.

Zonder mijn bescheidenheid op het spel te zetten; ik ben niet zo’n harde. Wel is integriteit mijn drijfveer in mijn werk.

Daarmee schiet ik mezelf nog wel eens in de voet. Ik vind het zo belangrijk dat anderen mij oké vinden, dat rookgordijnen, halve waarheden en politieke, strategische moves niet tot mijn wapenarsenaal behoren om mijn doelen te bereiken.

Pijnlijk is dat veel mensen met wie ik samenwerk, zowel privé als zakelijk, mij soms als een gemakkelijke prooi zien om hun eigen gelijk of voordeel te behalen. Dat noem ik pijnlijk, omdat me dat pijn doet. “Wie goed doet, goed ontmoet”, zei mijn moeder vroeger vaak. Ik zie te weinig voorbeelden om haar daarin postuum al gelijk te geven. Misschien komt dat nog. Heb vertrouwen…

Ik maak zelden voornemens. Wel geef ik al jaren het ‘nieuwe jaar’ een thema. Tijdens onze sabbatical, eind 2019, kwam ik tot de conclusie dat VERTROUWEN mijn woord voor 2020 is. Vertrouwen in mensen. Maar ook in de omstandigheden en gebeurtenissen. Hoe naïef, gezien het bovenstaande. Maar ik kies liever niet de voor-de-hand-liggende of gemakkelijke weg.

“Alles heeft een reden”. Zo heette een boek dat mijn partner Marco tijdens onze reis las. Dat leverde eerst een aantal wrevelige situaties op bij mij. Mede omdat de titel ook impliceert dat voor alles dus een excuus te verzinnen is en je je nooit lekker kut of boos kunt voelen over iets dat je ‘overkomt’. Niet helemaal mijn stijl; ik geloof dat mensen oogsten wat ze gezaaid hebben, maar niemand zit te wachten op noodweer, waardoor je oogst mislukt ondanks al je liefde, je inspanningen en de energie die je ergens in gestoken hebt.

De ‘alles heeft een reden’-redenatie is dan, dat de oogst niet had mogen zijn en dat je daar dan wel weer iets van kunt leren. Als je de reden maar zoekt en accepteert. Koekkoek.

Althans… Wanneer je met vertrouwen in het leven wil staan begint dat met het accepteren dat zaken lopen, zoals ze lopen. Dat je daar wel invloed op hebt maar dat dat geen garanties op de gewenste uitkomst levert. En dat de uitkomst altijd de uitkomst is. Gewenst of niet. Vertrouwen betekent dus, dat je het vertrouwen in jezelf vindt om ongeacht de uitkomst deze te accepteren en ermee te leven. Volgens NLP bestaat er geen mislukking, enkel feedback. Dus hoe mooi is het, als je inspanningen je niet brengen wat je hebt gehoopt! Daar kun je een hoop van leren.

Praktijk, Van Kaam. Praktijk!

Hoe werkt dat dan? Wel, ooit tijdens mijn studie bedrijfskunde werd de term Theory X en Theory Y geïntroduceerd. In management zijn er twee manieren om naar mensen te kijken en hen aan te sturen. De bedenker, Douglas McGregor onderscheidde een managementstijl van motivatie door controle en hiërarchie en één van vertrouwen. Mensen krijgen het liefst (Theory X) kleine overzichtelijke opdrachten, ervan uitgaande dat ze weinig ambitieus zijn en liever niet dan wel zouden werken. Medewerkers houden niet van verandering, denken weinig zelf na en vinden verantwoordelijkheid een vies woord. Klinkt bekend in je oren, wanneer je naar je eigen baas kijkt?

Binnen Theory Y wordt aan mensen juist verantwoordelijkheid en ambitie toegekend. Ervan uitgaande dat mensen nijvere wezens zijn, die hun creativiteit laten stromen en zelfsturend zichzelf kunnen motiveren en controleren. Theory Y had persoonlijk de voorkeur van diens bedenker, McGregor. Zo op het oog begrijpelijk.

Je voelt misschien al op je klompen aan, dat ook mijn voorkeur naar Theory Y gaat. Management met vertrouwen is het mooiste wat er is. Zelfsturende mensen, die iedere dag met plezier en een gezond verantwoordelijkheidsgevoel naar hun werk komen. Het overzicht houden en zelf werk zien liggen. Welke baas droomt er niet van? De praktijk is blijkbaar anders en hoe komt dat?

Dat is een vraag, die lastig te beantwoorden is zonder daar uitgebreid onderzoek naar te doen. Dat zal ik voor deze blog dan ook laten. Mag ik uitgaan van mijn eigen referentiekader en algemene ontwikkeling?

Op scholen, met uitzondering van het democratisch onderwijs, is het Theory X dat de klok slaat. Vanaf de leeftijd van 4 jaar worden wij geïndoctrineerd met de gedachte dat er iemand ‘boven de groep staat’ die taakjes uitdeelt en door middel van toetsing cijfers uitdeelt, om zo te controleren of je je taak goed hebt gedaan. Jouw ontwikkeling wordt gemeten aan de hand van schalen en gemiddelden en je scoort onvoldoende, matig of goed. Die score wordt opgelegd van boven. Verwoede pogingen van modern onderwijs ten spijt leveren scholen het liefste eenheidsworst af aan de maatschappij, zodat in ieder geval aan ‘de criteria’ is voldaan, goedkeuring door het ministerie van onderwijs wordt verleend en de subsidie en middelen niet in het geding komen.

Vervolgens komen deze mensen te werken in bedrijven, die bij voorkeur allang op Theory Y waren overgestapt, ware het niet dat het gros van de mensen geen idee heeft wat verantwoordelijkheid en eigenaarschap is. Wat kan ik verdienen en hoeveel vrije dagen heb ik? Welke leaseauto krijg ik en is er een kinderopvang- en sabbatical regeling? Hoe zit het met mijn overuren?

Onder Theory Y vraagt een medewerker zich af welke toegevoegde waarde hij een bedrijf te bieden heeft en hoe hij deze tot een maximum voor zichzelf en zijn werkgever kan inzetten, uiteraard met het oog op succes, tevredenheid en groei.

In onze programma’s leg ik steeds meer nadruk op deze instelling. Verander de wereld en begin bij jezelf. Onderzoek jouw eigenaarschap! De burgemeester van Goirle ligt onder vuur, omdat hij tegen zijn plaatsgenoten heeft gezegd, dat hij hun kinderen niet gaat opvoeden. Hij vroeg zich af wat 12- en 13-jarigen voor oud- en nieuw met zwaar vuurwerk op straat deden en waar hun ouders dan waren. Die ouders namen geen eigenaarschap. Zijn ze vast ook niet gewend… Ik had ooit een manager in mijn training met Marokkaanse ouders. Als vroeger de politie weer eens bij hen aan de deur kwam omdat hij kattenkwaad had uitgehaald zei zijn vader: “Leraar papa school, ik papa thuis, politie papa straat.” Tja… neem je dan eigenaarschap?

Ik begrijp, het is niet altijd een lolletje om eigenaarschap te dragen. Het is ook niet de zin van het leven. Mocht je zin willen geven aan het leven is het wel een voorwaarde. Bepaal je eigen richting, zorg zelf dat je die kunt blijven volgen. Laat je niet door omstandigheden buiten jezelf van de wijs brengen. Zoals de koning in zijn kersttoespraak zei: “Het streven naar geluk is mooi, maar het mag geen obsessie worden. (…) Alsof er een taboe rust op onzekerheid en tekortkomingen.”

Theory Y en eigenaarschap zijn eerder lasten dan zegeningen. En toch maken ze het leven juist de moeite waard. Zelf je shit creëren en weer oplossen. Je mag zeker zuchten, piepen steunen, want ‘What doesn’t kill you makes you stronger’. Bedenk dat de persoon die je vandaag de pas afsnijdt, morgen je bondgenoot kan moeten worden.

Benader ieder mens dan ook met vertrouwen. Je zult af en toe teleurgesteld worden, maar hé: we wonen met 8 miljard mensen op deze planeet. Voor hen die je teleurstellen tien anderen. Karma is a bitch! Daar kun je op vertrouwen.

Geef een antwoord